Amerika Birleşik Devletleri’nin çevre koruma temsilcileri tarafından çevre problemine neden olduğu düşünülen iz mineraller As, Cd, Cr, Cu, Hg, Mo, Ni, Pb, Se ve Zn’dir. Son yıllarda özellikle Avrupa’da çevre kirliliği ile ilgili bir seri önlemler alınmaktadır. Bu bağlamda dışkılarda kimyasal maddelerin minimize edilmesi ile ilgili kanunlar çıkarılmaktadır. Amerika’da yoğun broiler yetiştirilen bölgelerin kuyu suyunda Cu minerali ciddi seviyelere kadar yükselmiştir. Hayvan besleme açısından Cr, Cu, Mn, Se ve Zn ile yemlerin desteklenmesi tavsiye edilmektedir. Ancak, hayvanın gereksinim duyduğu miktardan fazla verilen mineral katkısı hayvan tarafından mineral kaybını (dışkı vs. ile) arttırmaktadır. Biyoyararlılığı daha yüksek olan organik minerallerin kullanılması ile hayvanların yemlerine eklenmesi için gereken toplam mineral miktarı azalmakta bu sayede minerallerin aşırı kullanımından kaynaklanan kirliliği azaltmaktadır. Şekil 1 de minerallerin emilim şeması verilmiştir.

 

Şekil 1. Mineralin Emilim Şeması

Organik mineral kaynakları iz mineraller için amino asit veya karbonhidrat taşıyıcısının varlığı ile karakterize olmaktadır. Şelatlama veya proteinasyon taşıyıcıya iz minerali bağlayan süreçtir ve minerallerin biyolojik varlığını (bioavailability) artırma fonksiyonu gösterebilmektedir. Biyolojik varlıktaki bu artış hayvanların daha az mineralle beslenilebilmesine neden olabilmektedir.

Aşağıdaki şekilde de görüldüğü gibi inorganik mineral tuzlarında tuz bileşiği, mineralden ayrılmakta ve antogonist etki göstererek diğer minerallerin emilimini olumsuz etkilemekte, ya da ayrıştığı için bağlı bulunduğu mineral, bağırsak duvarından yeterince emilmemektedir. Bu nedenle organik minerallerin biyoyararlılığı daha yüksektir.

Şekil 2. İz Mineral Uygulamalarının Sistematik Seçimi

Şekil 2’de de görüldüğü gibi inorganik yapıda iz mineral kullanımı organik yapıda iz minerallerden daha az maliyetlidir. Ancak, organik formdaki mineraller inorganik formdaki minerallerden daha fazla absorbe edilmektedir.

Çizelge 1. Ruminantlarda Farklı Çinko Kaynaklarının Biyolojik Yararlılığının Değerleri